Menu

Van SOLK naar somatisch-symptoomstoornis (demo)

2018/1

Header afbeelding

Van SOLK naar somatisch-symptoomstoornis (demo)

2018/1

Samenvatting

De somatisch-symptoomstoornis is een nieuwe DSM-5-classificatie van lichamelijke klachten die gepaard gaan met onwel bevinden en disfunctioneren. Het is de opvolger van SOLK en somatoforme stoornissen, de DSM-IV-voorganger. Waar bij SOLK en somatoforme stoornissen vooropstond dat de lichamelijke klachten waarmee de patiënt zich bij de arts presenteerde lichamelijk onverklaard moesten zijn, is dat vereiste bij de somatisch-symptoomstoornissen vervallen.
Nu er geen strijd meer gevoerd hoeft te worden om de verklaring van de klachten, hoeft een verwijzing naar de psychiater voor de patiënt geen nederlaag meer te zijn. De psychiater en de patiënt kunnen nu samen bedenken hoe de klacht het minst tot lijden kan leiden. Bovendien is de incidentie van deze nieuwe classificatie naar verwachting hoger dan die van de somatoforme stoornissen, omdat nu ook patiënten met gediagnosticeerde lichamelijke ziekten in aanmerking komen voor deze classificatie. Hierdoor is de kans dat de psychiater met deze klachten te maken krijgt toegenomen.
Er is behoefte aan een richtlijn hoe om te gaan met de problematiek vanuit de nieuwe insteek, maar er is tot op heden geen nieuwe richtlijn voor somatisch-symptoomstoornissen ontwikkeld. Dit is in het licht van het belang van de hiervoor beschreven ontwikkeling een lacune. Derhalve wordt in deze nascholing aandacht besteed aan de diagnostiek en behandeling van somatisch-symptoomstoornissen, waarbij recente wetenschappelijke studies worden aangehaald en toegelicht.

Leerdoelen

Na afloop van deze nascholing:

  • kunt u een somatisch-symptoomstoornis definiëren, inclusief de verschillende subtypen;
  • bent u in staat de noodzakelijke diagnostiek te verrichten of onderzoek naar de achtergronden te indiceren;
  • kunt u relevante differentiaaldiagnostische afwegingen maken;
  • bent u op de hoogte van de actuele evidentie voor de verschillende behandelinterventies;
  • bent u in staat gerichte keuzes te maken voor de meest passende behandeling van de patiënten met een somatisch-symptoomstoornis en bijkomende comorbiditeit.

Auteur

Prof. dr. Feltz-Cornelis, C.M. van der

Christina van der Feltz-Cornelis, psychiater en epidemioloog, promoveerde in 2002 op onderzoek naar somatoforme stoornissen en het effect van psychiatrische consulten in de huisartsenpraktijk daarop. Zij was redacteur van het Handboek Somatisatie (2003, 2008). Van de Multidisciplinaire Richtlijn SOLK en Somatoforme Stoornissen, die in 2011 uitkwam, was zij vicevoorzitter van de werkgroep. Zij participeerde aan de discussie over de DSM-IV somatoforme stoornissen en leverde een actieve bijdrage aan het tot stand komen van de nieuwe criteria voor de DSM-5 sectie Somatisch-symptoomstoornissen. Zij is medeauteur van het recent verschenen boek Behandeling van SOLK en schreef samen met prof. Van den Eede het hoofdstuk over somatisch-symptoomstoornissen in het nieuwe Leerboek psychiatrie. Sinds 2010 is zij bijzonder hoogleraar aan Tilburg University en leidt in die hoedanigheid ook het Topreferent Centrum voor Lichaam, Geest en Gezondheid, dat in 2014 het predicaat topklinische zorg heeft gekregen van de Stichting TOPGGz. Dit centrum is een last resort voor patiënten met somatisch-symptoomstoornissen. Zij beschrijft de samenhang tussen stress en lichamelijke klachten in haar boek Het stressbeeld. Per 1 juli 2018 is zij benoemd tot hoogleraar psychiatrie en epidemiologie aan University of York. Belangenconflicten: Christina van der Feltz-Cornelis heeft in de periode 2009-2014 een trial uitgevoerd waarin de algoritmes zijn ontwikkeld die in deze nascholing worden beschreven. Die trial is gefinancierd door GGz Breburg, GGz InGeest, Arkin en Eli Lilly and Company. Het betrof een investigator initiated trial, CC:PAINDIP. Eli Lilly and Company heeft geen invloed gehad op design, uitvoering, analyses en rapportage.

Opmerkingen

Dit nascholingsprogramma is in twee gedeelten, BLOK A en BLOK B, door te werken. Mogelijk beklijft de stof beter als u het programma in twee gedeelten doorwerkt.

Toets

U krijgt voor deze nascholing punten toegekend als u de afsluitende toets succesvol (≥ 70% correct beantwoord) hebt afgerond.

Nota bene

Houd bij hoe lang u met dit programma bent bezig geweest. Het is voor de redactie van AccreDidact en voor de Accreditatiecommissie Bij- en Nascholing (ABNA) van de NVvP nuttig te weten hoeveel tijd u in totaal nodig hebt gehad om het gehele programma door te werken, de opdrachten uit te voeren, de vragen te beantwoorden en ten slotte alle vragen op de losse toets volledig en adequaat te beantwoorden. Als u de toets volledig hebt ingevuld, ga dan na hoeveel tijd u in totaal aan dit programma hebt besteed. Vul de totaal bestede tijd in bij de betreffende vraag na de toets.

Verdieping

De externe links naar artikelen en andere verdiepende internetbronnen zijn ondergebracht in de verdieping. Ook vindt u soms toelichtende figuren en tabellen in de verdieping. In de verdieping wordt u naar een externe pagina geleid, het huidige venster blijft actief. De verdieping herkent u aan één van de volgende symbolen:

 verdieping icoon

Disclaimer

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of enige andere manier, zonder voorafgaande toestemming van de uitgever. Voorzover het maken van kopieën uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16B Auteurswet 1912 j° het Besluit van 20 juni 1974, St.b. 351, zoals gewijzigd bij Besluit van 23 augustus 1985, St.b. 471 en artikel 17 Auteurswet 1912, dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan de Stichting Reprorecht. Voor het overnemen van gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatie- of andere werken (artikel 16 Auteurswet 1912), in welke vorm dan ook, dient men zich tot de samenstellers/uitgever te wenden.

De uitgever heeft datgene gedaan wat redelijkerwijs van haar kan worden gevergd om de rechten van de auteursrechthebbenden op de beelden te regelen volgens de wettelijke bepalingen. Degenen die menen rechten te kunnen doen gelden, kunnen zich alsnog tot de uitgever wenden. Deze zal in navolgende drukken van dit werk dergelijke omissies corrigeren.

De inzichten in de geneeskunde en wetenschap zijn voortdurend aan verandering onderhevig als gevolg van onderzoek en ervaring. De redactie, auteurs en uitgever zijn uiterst zorgvuldig te werk gegaan, om ervoor te zorgen dat de in dit nascholingsprogramma verstrekte informatie, in overeenstemming is met de huidige kennis van zaken. Dit ontslaat de gebruiker van deze nascholing echter niet van de verplichting om aan de hand van bestaande richtlijnen, protocollen en wetenschappelijke informatie te controleren of de daar verstrekte informatie afwijkt van de gegevens in dit boek en daarmee vast te stellen of de inhoud nog in overeenstemming is met de huidige stand van zaken ten aanzien van kennis en handelen.

Ondanks alle aan de samenstelling van deze uitgave bestede zorg, zal noch de uitgever, noch de auteur aansprakelijkheid aanvaarden voor eventuele schade die zou kunnen voortvloeien uit enige fout die in deze uitgave zou kunnen voorkomen.

Inleiding

De somatisch-symptoomstoornis is een nieuwe DSM-5-classificatie van lichamelijke klachten die gepaard gaan met onwel bevinden en disfunctioneren. Het is de opvolger van SOLK en somatoforme stoornissen, de DSM-IV-voorganger.American Psychiatric Association. Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5e versie) (DSM-5). Washington: American Psychiatric Press; 2013. Waar bij SOLK en somatoforme stoornissen vooropstond dat de lichamelijke klachten waarmee de patiënt zich bij de arts presenteerde lichamelijk onverklaard moesten zijn, is dat vereiste bij de somatisch-symptoomstoornissen vervallen. Lichamelijke klachten zijn altijd wel op een of andere wijze te verklaren. Het onverklaard zijn werd vaak door verschillende artsen verschillend opgevat of zelfs onderling bestreden, en de omschrijving leidde nogal eens tot conflicten met de patiënt, die zich niet serieus genomen voelde.

De DSM-5-commissie die de DSM-IV-sectie somatoforme stoornissen moest herzien, was zich hiervan zeer bewust en koos ervoor, na vele discussies met de beroepsgroep, om centraal te stellen hoe de patiënt omging met de lichamelijke klachten. Wat waren de emoties, cognities en het gedrag in relatie tot de lichamelijke klacht? Als die disfunctioneel waren, was dat een criterium om de klachten te classificeren als somatisch-symptoomstoornis. En dat kon zowel het geval zijn bij klachten die niet door een lichamelijke ziekte werden verklaard, zoals bij stressequivalenten, als bij lichamelijke klachten in het kader van een lichamelijke ziekte zoals diabetes en/of hart- en vaatziekten.
Daarmee is het een frequent optredende aandoening die ook zeker in de psychiatrische praktijk voorkomt. Sterker nog, nu er geen strijd meer gevoerd hoeft te worden om de verklaring van de klachten, hoeft een verwijzing naar de psychiater voor de patiënt geen nederlaag meer te zijn. De mededeling dat zijn klachten onbegrepen zijn, hoeft niet meer te worden gedaan. De psychiater en de patiënt kunnen nu samen bedenken hoe de klacht het minst tot lijden kan leiden. Bovendien is de incidentie van deze nieuwe classificatie naar verwachting hoger dan die van de somatoforme stoornissen, omdat nu ook patiënten met gediagnosticeerde lichamelijke ziekten in aanmerking komen voor deze classificatie. Hierdoor is de kans dat de psychiater met deze klachten te maken krijgt toegenomen.

De nieuwe classificatie somatisch-symptoomstoornis is in 2013 geïntroduceerd. De multidisciplinaire richtlijn SOLK en somatoforme stoornissen uit 2011Blankenstein AH, Bouman TK, Feltz-Cornelis CM van der, Fischer ER, Horst HE van der, Swinkels JA (red). Multidisciplinaire richtlijn: somatisch onvoldoende verklaarde lichamelijke klachten en somatoforme stoornissen. Utrecht: Trimbos-instituut; 2010. is daarmee verouderd, en de zorgstandaard SOLK uit 2017https://www.zorginzicht.nl/bibliotheek/zorgstandaard-solk/Paginas/Home.aspx Geraadpleegd op 5 september 2017. behandelt de somatisch-symptoomstoornissen helaas nog niet. Er is behoefte aan een richtlijn hoe om te gaan met deze problematiek vanuit de nieuwe insteek, maar er is tot op heden geen nieuwe richtlijn voor somatisch-symptoomstoornissen ontwikkeld. Dit is in het licht van het belang van de hiervoor beschreven ontwikkeling een lacune. Derhalve wordt in deze nascholing aandacht besteed aan de diagnostiek en behandeling van somatisch-symptoomstoornissen, waarbij recente wetenschappelijke studies worden aangehaald en toegelicht. Nagebootste stoornissen zijn in de DSM-5 aan deze sectie toebedeeld, maar zullen niet in deze nascholing worden behandeld.Feltz-Cornelis CM van der. Nagebootste stoornissen. Tweede druk, editie DSM-5. In: Franken I, Muris P, Denys D (red). Basisboek psychopathologie. Utrecht: De Tijdstroom; 2015.

Diagnostiek

Somatisch-symptoomstoornis (SSS) als nieuwe diagnostische categorie in plaats van SOLK

Opdracht

Beantwoord de vragen bij de casus met de kennis die u nu hebt, dus voordat u dit gedeelte van het nascholingsprogramma verder doorwerkt. Het is gebruikelijk dat u (nog) niet alle vragen (volledig) kunt beantwoorden.

Casus 1 Mevrouw Van Dongen

De internist verwijst mevrouw Van Dongen naar u. Zij is 54 jaar, woont alleen en heeft diabetes mellitus die moeilijk instelbaar is. Zij heeft zich lange tijd goed aan de leefregels gehouden, maar de diabetesverpleegkundige heeft gemerkt dat zij zich de laatste maanden niet goed meer houdt aan de instructies voor haar dieet, bloedsuikerspiegelcontrole en het spuiten van insuline. Zij heeft minstens één keer per week een hypoglykemie, meestal ’s nachts, en klaagt over ernstige moeheid, waardoor zij tot niets komt. Zij maakte een sombere indruk en de internist verwijst haar naar u met de vraag daar wat aan te doen. Op uw spreekuur praat patiënte met monotone stem, kan moeilijk concreet worden bij specifieke vragen over de instructie die zij heeft gekregen over haar insulinegebruik, en klaagt over moeheid. Zij maakt zich verwijten dat zij ziek is geworden; volgens haar kwam dit door een doorgemaakte infectie op jonge leeftijd, waarmee zij niet naar de dokter is gegaan. Later bleek zij diabetes te hebben. Zij zegt tussen neus en lippen dat het voor haar allemaal niet meer zo hoeft, en dat zij denkt dat zij ten dode is opgeschreven. Op uw vraag of zij wel eens aan zelfdoding heeft gedacht, merkt ze schamper op dat dat met alle insuline in huis een fluitje van een cent zou zijn. Als u bij de internist informeert, blijkt de verwachting van patiënte, dat het snel met haar afgelopen zou zijn, niet overeen te komen met de inschatting van de internist. Zij heeft nog geen complicaties. Bij goede therapietrouw zou zij nog vele jaren kunnen leven met redelijke kwaliteit van leven.

Vraag a

Wat is de meest waarschijnlijke diagnose?

Verklarende woordenlijst
Literatuurlijst

In alfabetische volgorde:

  • Agger JL, Schröder A, Gormsen LK, Jensen JS, Jensen TS, Fink PK. Imipramine versus placebo for multiple functional somatic syndromes (STreSS-3): a double-blind, randomised study. Lancet Psychiatry 2017 May;4(5):378-88. doi:10.1016/S2215-0366(17)30126-8.
  • American Psychiatric Association. Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5e versie) (DSM-5). Washington: American Psychiatric Press; 2013.
  • Anderson RJ, Freedland KE, Clouse RE, Lustman PJ. The prevalence of comorbid depression in adults with diabetes. Diabetes Care 2001;24:1069-78.
  • Bair MJ, Robinson RL, Katon W, Kroenke K. Depression and pain comorbidity: a literature review. Arch Intern Med. 2003;163:2433-45.
  • Bajor LA, Ticlea AN, Osser DN. The Psychopharmacology Algorithm Project at the Harvard South Shore Program: an update on posttraumatic stress disorder. Review. Harv Rev Psychiatry 2011 Sep-Oct;19(5):240-58. doi: 10.3109/10673229.2011.614483.
  • Bates ME, Lemay EP Jr. The d2 Test of attention: construct validity and extensions in scoring techniques. J Int Neuropsychol Soc. 2004 May;10(3):392-400.
  • Blankenstein AH, Bouman TK, Feltz-Cornelis CM van der, Fischer ER, Horst HE van der, Swinkels JA (red). Multidisciplinaire richtlijn: somatisch onvoldoende verklaarde lichamelijke klachten en somatoforme stoornissen. Utrecht: Trimbos-instituut; 2010.
  • Boer C den, Eck van der Sluijs J van, Feltz-Cornelis CM van der. Organisatie van zorg. In Spaans J, Horst H van der, Rosmalen J, Rood Y van, Visser S (Eds.). Handboek Behandeling van SOLK. Houten: Lannoo Campus; 2017.
  • Brickenkamp R, Hängsen K, Merten T, Hängsen K. D2 Aandachts en concentratie test. Amsterdam: Hogrefe Uitgevers; 2007.
  • Deelman B, Koning-Haanstra M, Liebrand W, Burg W van der. Een afasie-test voor auditief taalbegrip en mondeling taalgebruik. Handleiding. Lisse: Swets & Zeitlinger; 1981.
  • Dessel N van, Boeft M den, Wouden JC van der, Kleinstäuber M, Leone SS, Terluin B, Numans ME, Horst HE van der, Marwijk H van. Non-pharmacological interventions for somatoform disorders and medically unexplained physical symptoms (MUPS) in adults. Review. Cochrane Database Syst Rev. 2014 Nov 1;(11):CD011142. doi: 10.1002/14651858. CD011142.pub2.
  • DiMatteo MR, Lepper HS, Croghan TW. Depression is a risk factor for noncompliance with medical treatment: meta-analysis of the effects of anxiety and depression on patient adherence. Arch Intern Med. 2000;160:2101-17.
  • Dowell D, Haegerich TM, Chou R. CDC Guideline for Prescribing Opioids for Chronic Pain. MMWR Recomm Rep (2016) 65(RR-1):1-49. doi: 10.15585/mmwr.rr6501e1.
  • Echeverry D, Duran P, Bonds C, Lee M, et al. The effect of pharmacologic treatment of depression on A1C and quality of life in low income Hispanics and African Americans with diabetes: a randomized, double blind, placebo controlled trial. Diabetes Care 2009 Dec;32(12):2156-60.
  • Eck van der Sluijs JF van, Have M ten, Rijnders CA, Marwijk HW van, Graaf R de, Feltz-Cornelis CM van der. Mental health care use in medically unexplained and explained physical symptoms: findings from a general population study. Neuropsychiatr Dis Treat. 2016 Aug 16;12:2063-72. doi: 10.2147/NDT.S109504. eCollection 2016.
  • Escobar JI, Cook B, Chen CN, Gara MA, Alegría M, Interian A, Diaz E. Whether medically unexplained or not, three or more concurrent somatic symptoms predict psychopathology and service use in community populations. J Psychosom Res. 2010 Jul;69(1):1-8. doi: 10.1016/j.jpsychores.2010.01.001.
  • Fava M, Rosenbaum JF. Anger attacks in depression. Review. Depress Anxiety 1998;8(Suppl 1):59-63. PubMed PMID: 9809215.
  • Feltz-Cornelis CM van der, Andrea H, Kessels E, Duivenvoorden HJ, Biemans H, Metz M. Shared decision making in combinatie met ROM bij patiënten met gecombineerde lichamelijke en psychische klachten; een klinisch-empirische verkenning. Tijdschr Psychiatr. 2014;56(6):375-84.
  • Feltz-Cornelis CM van der, Balkom AJ van. The concept of comorbidity in somatoform disorder – a DSM-V alternative for the DSM-IV classification of somatoform disorder. J Psychosom Res. 2010 Jan;68(1):97-9; author reply 99-100. doi: 10.1016/j.jpsychores. 2009.09.011.
  • Feltz-Cornelis CM van der, Dyck R van. The notion of somatisation: an artefact of the conceptualisation of body and mind. Psychotherapy and Psychosomatics 1997;66(3):117-27.
  • Feltz-Cornelis CM van der, Eede F van den. Somatisch-symptoom stoornis en aanverwante stoornissen. In Hengeveld MW, Balkom AJLM van, Heeringen C van, Sabbe BGC (red). Leerboek Psychiatrie. 3e herziene druk. Utrecht: De Tijdstroom; 2016.
  • Feltz-Cornelis CM van der, Eede F van den. Somatisch-symptoom stoornis en verwante aandoeningen. In Hengeveld MW, Balkom AJLM van, Heeringen C van, Sabbe BGC (red). Leerboek Psychiatrie. Derde gereviseerde druk. Utrecht: De Tijdstroom; 2016.
  • Feltz-Cornelis CM van der, Horst H van der (Red.). Handboek Somatisatie. 2e druk. Utrecht: De Tijdstroom; 2008.
  • Feltz-Cornelis CM van der, Meeuwissen J, Jong S de, Hoedeman R, Elfeddali I. Randomised controlled trial of a psychiatric consultation model for treatment of common mental disorder in the occupational health setting. BMC Health Services Research 2007;7:29.
  • Feltz-Cornelis CM van der, Nuyen J, Stoop CH, Chan J, Jacobsen AM, Katon W. Effect of interventions for major depressive disorder and significant depressive symptoms in patients with diabetes mellitus: a systematic review and meta-analysis. General Hospital Psychiatry 2010;32(4):380-95.
  • Feltz-Cornelis CM van der, Oppen P van, Adèr H, Dyck R van. Randomized controlled trial of collaborative care by psychiatric consultation for persistent medically unexplained symptoms in general practice. Psychother Psychosom. 2006;75(5):282-9.
  • Feltz-Cornelis CM van der, Os TW van, Marwijk HW van, Leentjens AF. Effect of psychiatric consultation models in primary care. A systematic review and meta-analysis of randomized clinical trials. Journal of Psychosomatic Research 2010;68(6):521-33.
  • Feltz-Cornelis CM van der. Het Stressbeeld. Amsterdam: Uitgeverij Nieuwezijds; 2014.
  • Feltz-Cornelis CM van der. Nagebootste stoornissen. Tweede druk, editie DSM-5. In: Franken I, Muris P, Denys D (red). Basisboek psychopathologie. Utrecht: De Tijdstroom; 2015.
  • Feltz-Cornelis CM van der. Onverklaard of ondoordacht? Naar een DSM-5 voor somatoforme stoornissen. Commentaar op van Dieren en Vingerhoets. Tijdschr Psychiatr. 2007;49(11):839-42.
  • Frances A. The new somatic symptom disorder in DSM-5 risks mislabeling many people as mentally ill. British Medical Journal 2013;346:f1580.
  • Freud S, Breuer J. Studien über Hysterie. Leipzig/Wien: Franz Deuticke; 1895. Neudruck: 6. Auflage. Frankfurt a. M: Fischer; 1991.
  • Freynhagen R, Baron R, Gockel U, Tölle TR. PAINDETECT: a new screening questionnaire to identify neuropathic components in patients with back pain. Curr Med Res Opin. 2006 Oct;22(10):1911-20. PubMed PMID: 17022849.
  • Frieden TR, Houry D. Reducing the Risks of Relief — The CDC's Opioid-Prescribing Guideline. Engl J Med. 2016;374(16):1501-4. doi: 10.1056/NEJMp1515917.
  • Grol RPTM. Huisarts en somatische fixatie. Theorie en praktijk van de preventie van somatische fixatie. Utrecht: Bohn, Scheltema en Holkema 1983.
  • Gulseren L, Gulseren S, Hekimsoy Z, Mete L. Comparison of fluoxetine and paroxetine in type II diabetes mellitus patients. Archives of Medical Research 2004;36:159-65.
  • Hanrietta AT, Fogel BS. Drug therapy in neuropsychiatry. In: Schiffer RB, Rao SM & Fogel BS (Eds.) Neuropsychiatry. 2nd Ed. Philadelphia: Lippincott Williams & Wilkins; 2003.
  • Heer EW de. Treatment of depressive disorder and pain. Results of the CC:PAINDIP study. In: Pain and Psychopathology. Academic dissertation 2018, Tilburg University, pp 196-225.
  • Heer EW de, Dekker J, Eck van der Sluijs JF van, Beekman AT, Marwijk HW van, Holwerda TJ, et al. Effectiveness and cost-effectiveness of transmural collaborative care with consultation letter (TCCCL) and duloxetine for major depressive disorder (MDD) and (sub)chronic pain in collaboration with primary care: a randomized placebo-controlled multi-centre trial. TCC:PAINDIP. BMC Psychiatry 2013 May 24;13(1):147.
  • Heer EW de, Gerrits MM, Beekman AT, Dekker J, Marwijk HW van, Waal MW de, et al. The association of depression and anxiety with pain: a study from NESDA. PLoS One. 2014 Oct 15;9(10):e106907. doi: 10.1371/journal.pone.0106907. eCollection 2014.
  • Houdenhove B van, Luyten P, Kempke S. Het 'stress-adaptatiemodel' van het chronischevermoeidheidssyndroom/fibromyalgie: een update. Tijdschrift voor Geneeskunde 2013;69(19):905-11.
  • Houdenhove B van. Blijven we steken in het dualistisch keurslijf? Commentaar op Van Dieren en Vingerhoets. Tijdschrift voor Psychiatrie 2007;49:835-7.
  • https://www.zorginzicht.nl/bibliotheek/zorgstandaard-solk/Paginas/Home.aspx Geraadpleegd op 5 september 2017.
  • Huijbregts KM, Feltz-Cornelis CM van der, Marwijk HW van, Jong FJ de, Windt DA van der, Beekman AT. Negative association of concomitant physical symptoms with the course of major depressive disorder: a systematic review. Review. J Psychosom Res. 2010 Jun;68(6):511-9. doi: 10.1016/j.jpsychores.2009.11.009. [Epub 2010 Jan 21.]
  • Katon W, Feltz-Cornelis CM van der. Treatment of depression in patients with diabetes: Efficacy, effectiveness and maintenance trials, and new service models. In Katon W, Maj M, Sartorius N. (eds.). Depression and diabetes (p. 81-108). London: Wiley.
  • Kleinstäuber M, Witthöft M, Steffanowski A, Marwijk H van, Hiller W, Lambert MJ. Pharmacological interventions for somatoform disorders in adults. Review. Cochrane Database Syst Rev. 2014 Nov 7;(11):CD010628. doi: 10.1002/14651858.CD010628.pub2.
  • Lowe B, Decker O, Muller S, Brahler E, Schellberg D, Herzog W, et al: Validation and standardization of the Generalized Anxiety Disorder Screener (GAD-7) in the general population. Med Care 2008;46:266-74.
  • Lowe B, Unutzer J, Callahan CM, Perkins AJ, Kroenke K. Monitoring depression treatment outcomes with the patient health questionnaire-9. Med Care 2004;42:1194-1201.
  • Ludman EJ, Katon W, Russo J, Von Korff M, et al. Depression and diabetes symptom burden. Gen Hosp Psychiatry 2004 Nov-Dec;26(6):430-6.
  • Lustman PJ, Anderson RJ, Freedland KE, Groot M de, et al. Depression and poor glycemic control: a meta analytic review of the literature. Diabetes Care 2000;23:934-42.
  • Lustman PJ, Clouse RE, Nix BD, Freedland KE, et al. Sertraline for prevention of depression recurrence in diabetes mellitus. Arch Gen Psychiatry 2006;63:521-9.
  • Lustman PJ, Freedland KE, Griffith LS, Clouse RE. Fluoxetine for depression in diabetes. Diabetes Care 2000;23:618-23.
  • Mayou R, Kirmayer LJ, Simon G, et al. Somatoform disorders: time for a new approach in DSM-5. American Journal of Psychiatry 2005;162:847-55.
  • Mayou R. Somatization. Review. Psychother Psychosom. 1993;59(2):69-83.
  • Miller E. The World Health Organization analgesic ladder. J Midwifery Womens Health 2004;49:542-5.
  • Osterrieth P. The test of copying a complex figure: A contribution to the study of perception and memory. Archives of Psychology 1944;30:206-356.
  • Paile-Hyvinen M, Wahlbeck K, Eriksson JG. Quality of life and metabolic status in mildly depressed women with type 2 diabetes treated with paroxetine: A singleblind randomised placebo controlled trial. BMC Family Practice 2003;4:1-6.
  • Heer EW de, Dekker J, Beekman ATF, Marwijk HWJ van, et al. Comparative effect of collaborative care, pain medication, and duloxetine in the treatment of Major Depressive Disorder (MDD) and comorbid (sub)chronic pain: results of a randomized, placebo-controlled, multicenter trial (CC:PAINDIP). (submitted)
  • Reitan RM. Trail Making Test: Manual for administration and scoring. South Tucson: Reitan Neuropsychology Laboratory; 1992.
  • Reitan RM. Validity of the Trail Making Test as an Indicator of Organic Brain Damage. Perceptual and Motor Skills 1958;8:271-6.
  • Ridder DTD de, Heck GL van. CISS Coping Inventory for stressful situations. Nederlandse gevalideerde versie. Amsterdam: Pearson; 2004.
  • Saan R, Deelman B. De 15-WoordenTests A (manual). Groningen: Department of Neuropsychology, University of Groningen; 1986.
  • Schagen S, Schmand B, Sterke S de, Lindeboom J. Amsterdam Short-Term Memory test: a new procedure for the detection of feigned memory deficits. J Clin Exp Neuropsychol. 1997 Feb;19(1):43-51.
  • Tan G, Jensen MP, Thornby JI, Shanti BF. Validation of the Brief Pain Inventory for chronic nonmalignant pain. J Pain 2004;5:133-7.
  • Toussaint A, Löwe B, Brähler E, Jordan P. The Somatic Symptom Disorder – B Criteria Scale (SSD-12): Factorial structure, validity and population-based norms. J Psychosom Res. 2017 Jun;97:9-17. doi: 10.1016/j.jpsychores.2017.03.017. Epub 2017 Mar 30.
  • Toussaint A, Murray AM, Voigt K, Herzog A, Gierk B, Kroenke K, et al. Development and Validation of the Somatic Symptom Disorder-B Criteria Scale (SSD-12). Psychosom Med. 2016 Jan;78(1):5-12. doi:10.1097/PSY.0000000000000240.
  • Voigt K, Wollburg E, Weinmann N, Herzog A, Meyer B, Langs G, Löwe B. Predictive validity and clinical utility of DSM-5 Somatic Symptom Disorder – comparison with DSM-IV somatoform disorders and additional criteria for consideration. J Psychosom Res. 2012 Nov;73(5):345-50. doi: 10.1016/j.jpsychores.2012.08.020. [Epub 2012 Sep 20.]
  • Volkow ND, McLellan AT. Opioid abuse in chronic pain – Misconceptions and mitigation strategies. N Engl J Med. 2016;374:1253-63.
  • Vroege L de, Eck van der Sluijs JF van, Kamp RC, Kop WJ, Feltz-Cornelis CM van der. Validation of the Somatic Symptom Disorder-B Criteria Scale (SSD-12) in a Clinical Centre of Excellence in the Netherlands. J Psychosom Res. 2017;97:144. Doi:10.1016/j.psychosores.2017.02.225.
  • Wechsler D. Wechsler Adult Intelligence Scale – Fourth Edition (WAIS-IV). San Antonio: Pearson; 2008.
  • Weertman A, Arntz A, Dreessen L, Velzen C van, Vertommen S. Short-interval test-retest interrater reliability of the Dutch version of the Structured Clinical Interview for DSM-IV personality disorders (SCID-II). J Pers Disord. 2003 Dec;17(6):562-7.
  • Wester AJ, Herten JC van, Egger JI, Kessels RP. Applicability of the Rivermead Behavioural Memory Test – Third Edition (RBMT-3) in Korsakoff’s syndrome and chronic alcoholics. Neuropsychiatric Disease and Treatment 2013;9:875-81. doi:10.2147/ NDT.S44973.
  • Wilson BA, Alderman N, Burgess PW, Emslie H, Evans JJ. Behavioural assessment of the dysexecutive syndrome. St Edmunds: Thames Valley Test Company; 1996.
Externe bronnen
Help en toelichting

Hieronder vindt u een korte beschrijving als hulp bij het gebruik van de eLearning- en eindtoetsmodule van AccreDidact.

U kunt dit scherm (en andere schermen in deze module) sluiten door rechts bovenin op het blauwe kruis te klikken. Heeft u ondanks de onderstaande instructie toch nog vragen? Neem dan gerust contact met AccreDidact op: klik hier.

Menu en navigatie

De menu-navigatie bevindt zich aan de linkerkant en bevat de indeling van het programma. U ziet hier direct uw voortgang en door te klikken op reeds gelezen hoofdstukken kunt u navigeren door het programma. Als u een hoofdstuk heeft afgerond, wordt het menu bijgewerkt en ziet u dus uw voortgang.

Onder de inhoudsopgave vindt u verder – soms optioneel – de leerdoelen, informatie over de auteur(s), links naar externe bronnen en deze helpfunctie. Eenmaal geopend kunt u deze items sluiten door op het blauwe kruis rechts bovenin te klikken.

U kunt het menu ‘in- en uitklappen’ door op onderstaand icoon te klikken.

hamburger

Vragen beantwoorden

De vragen in deze module – entreetoets, tussenvragen, vragen bij een casus en toetsvragen – kunt u beantwoorden door een of meer vakjes aan te klikken of – in het geval van open vragen – tekst te typen in het tekstvak. Zodra uw antwoord is genoteerd, verschijnt het juiste antwoord met een toelichting en kunt u verder lezen.

Let op: in sommige browsers moet u – bij open vragen – naast het tekstvak klikken om uw antwoord vast te leggen en verder te kunnen gaan.

Let op: bij meerkeuzevragen met meer opties dient u altijd even te bevestigen wat uw definitieve antwoord is, zie de afbeelding hieronder. Nota bene: heeft een meerkeuzevraag slechts een enkel goed antwoord dan staat voor de antwoordcategorieën geen vierkantje maar een rondje.

meerkeuze

Kan ik tussentijds stoppen en afsluiten?

Ja, dat kan. Uw voortgang en ingevoerde antwoorden blijven bewaard voor de volgende keer dat u het programma weer opent.

Verdieping

Op diverse plaatsen in de tekst vindt u in de rechtermarge een icoon dat aangeeft dat er op dit punt een verdieping staat. Een verdieping kan extra toelichting of aanvullende informatie bevatten. U opent de verdieping door op het icoon te klikken en kunt deze weer sluiten door op het blauwe kruis rechts bovenin te klikken.

verdieping2

Noten

In de lopende tekst vindt u in een donker rondje de noten: als u erop klikt ziet u de achterliggende tekst. Met een volgende klik sluit de noot en kunt u weer verder.

Externe links

Zowel de lopende tekst als verdiepingen en de toelichting op vragen kunnen links naar externe websites bevatten. Als u hierop klikt, wordt er altijd een nieuw venster of tabblad in uw browser geopend. Hierdoor blijft de module van AccreDidact beschikbaar.

Afbeeldingen

De afbeeldingen die u in de programma’s van AccreDidact aantreft, zijn mogelijk geschaald om ze goed weer te geven in de lopende tekst. U kunt altijd op de afbeelding klikken om deze te tonen in het werkelijke formaat, zodat u eventuele details beter kunt zien. U kunt de afbeelding weer sluiten door ergens in uw scherm te klikken.

Literatuurlijst, leerdoelen en auteurs

Deze items vindt u aan de linkerkant van het scherm, in het menu onder de inhoudsopgave. Als u een item geopend heeft, kunt u dit sluiten door op het blauwe kruis rechts bovenin te klikken.

Eindtoets

De afsluitende toets bestaat uit meerkeuzevragen. Net als in de eLearning is er naast de vraagstelling ook een visueel verschil tussen vragen met een goed antwoord (rondjes) en vragen waarbij u om meerdere antwoorden wordt gevraagd (vierkantjes).

Heeft u de toets gehaald dan komt u in een scherm waarin u een korte enquête over de nascholing kunt invullen. Daarna kunt u uw punten direct laten toevoegen aan GAIA/PE-Online/KABIZ/KRT (kies ‘nee’ als u niet geregistreerd bent of uw punten elders verzamelt) en aangeven hoe lang u over de nascholing, inclusief toets, heeft gedaan.

U heeft drie pogingen om de eindtoets met een voldoende af te ronden. Mocht u nog een poging nodig hebben dan moet de toets gereset worden (zie hieronder). U zult de eLearning dan opnieuw moeten doorlopen.

resultaat

Externe bronnen en verklarende woordenlijst

Indien nuttig kunnen aan een eLearning externe bronnen (denk aan een online rekentool of het Farmacotherapeutisch Kompas) en/of een woordenlijst worden toegevoegd. Net als bij alle andere vensters geldt dat u deze met een klik op het blauwe kruis rechts bovenin sluit.

Beeld bij dit programma
Leerdoelen

Na afloop van deze nascholing:

  • kunt u een somatisch-symptoomstoornis definiëren, inclusief de verschillende subtypen;
  • bent u in staat de noodzakelijke diagnostiek te verrichten of onderzoek naar de achtergronden te indiceren;
  • kunt u relevante differentiaaldiagnostische afwegingen maken;
  • bent u op de hoogte van de actuele evidentie voor de verschillende behandelinterventies;
  • bent u in staat gerichte keuzes te maken voor de meest passende behandeling van de patiënten met een somatisch-symptoomstoornis en bijkomende comorbiditeit.
Samenvatting

De somatisch-symptoomstoornis is een nieuwe DSM-5-classificatie van lichamelijke klachten die gepaard gaan met onwel bevinden en disfunctioneren. Het is de opvolger van SOLK en somatoforme stoornissen, de DSM-IV-voorganger. Waar bij SOLK en somatoforme stoornissen vooropstond dat de lichamelijke klachten waarmee de patiënt zich bij de arts presenteerde lichamelijk onverklaard moesten zijn, is dat vereiste bij de somatisch-symptoomstoornissen vervallen.
Nu er geen strijd meer gevoerd hoeft te worden om de verklaring van de klachten, hoeft een verwijzing naar de psychiater voor de patiënt geen nederlaag meer te zijn. De psychiater en de patiënt kunnen nu samen bedenken hoe de klacht het minst tot lijden kan leiden. Bovendien is de incidentie van deze nieuwe classificatie naar verwachting hoger dan die van de somatoforme stoornissen, omdat nu ook patiënten met gediagnosticeerde lichamelijke ziekten in aanmerking komen voor deze classificatie. Hierdoor is de kans dat de psychiater met deze klachten te maken krijgt toegenomen.
Er is behoefte aan een richtlijn hoe om te gaan met de problematiek vanuit de nieuwe insteek, maar er is tot op heden geen nieuwe richtlijn voor somatisch-symptoomstoornissen ontwikkeld. Dit is in het licht van het belang van de hiervoor beschreven ontwikkeling een lacune. Derhalve wordt in deze nascholing aandacht besteed aan de diagnostiek en behandeling van somatisch-symptoomstoornissen, waarbij recente wetenschappelijke studies worden aangehaald en toegelicht.

Auteur

Prof. dr. Feltz-Cornelis, C.M. van der

Christina van der Feltz-Cornelis, psychiater en epidemioloog, promoveerde in 2002 op onderzoek naar somatoforme stoornissen en het effect van psychiatrische consulten in de huisartsenpraktijk daarop. Zij was redacteur van het Handboek Somatisatie (2003, 2008). Van de Multidisciplinaire Richtlijn SOLK en Somatoforme Stoornissen, die in 2011 uitkwam, was zij vicevoorzitter van de werkgroep. Zij participeerde aan de discussie over de DSM-IV somatoforme stoornissen en leverde een actieve bijdrage aan het tot stand komen van de nieuwe criteria voor de DSM-5 sectie Somatisch-symptoomstoornissen. Zij is medeauteur van het recent verschenen boek Behandeling van SOLK en schreef samen met prof. Van den Eede het hoofdstuk over somatisch-symptoomstoornissen in het nieuwe Leerboek psychiatrie. Sinds 2010 is zij bijzonder hoogleraar aan Tilburg University en leidt in die hoedanigheid ook het Topreferent Centrum voor Lichaam, Geest en Gezondheid, dat in 2014 het predicaat topklinische zorg heeft gekregen van de Stichting TOPGGz. Dit centrum is een last resort voor patiënten met somatisch-symptoomstoornissen. Zij beschrijft de samenhang tussen stress en lichamelijke klachten in haar boek Het stressbeeld. Per 1 juli 2018 is zij benoemd tot hoogleraar psychiatrie en epidemiologie aan University of York. Belangenconflicten: Christina van der Feltz-Cornelis heeft in de periode 2009-2014 een trial uitgevoerd waarin de algoritmes zijn ontwikkeld die in deze nascholing worden beschreven. Die trial is gefinancierd door GGz Breburg, GGz InGeest, Arkin en Eli Lilly and Company. Het betrof een investigator initiated trial, CC:PAINDIP. Eli Lilly and Company heeft geen invloed gehad op design, uitvoering, analyses en rapportage.